สอนเขียนโปรแกรม Python ตั้งแต่ต้น

Python เป็นภาษาที่อ่านง่ายและใช้กันมากในงานวิเคราะห์ข้อมูล ระบบอัตโนมัติ การพัฒนาเว็บ และการเรียนการสอนเขียนโปรแกรม บทความนี้จะพาคุณเขียนโปรแกรมแรก ทำความเข้าใจตัวแปร ลิสต์ ดิกชันนารี ฟังก์ชัน และการอ่านไฟล์

หมายเหตุการทดสอบ: เครื่องที่ใช้เขียนบทความนี้ไม่มี Python ติดตั้ง จึงยังไม่ได้รันโค้ดในบทความ ก่อนใช้งานให้รันทุกตัวอย่างเองและตรวจผลลัพธ์ บทความจะอัปเดตผลลัพธ์จริงเมื่อทดสอบแล้ว

สิ่งที่ต้องเตรียม

• Python 3.11 ขึ้นไป (ตรวจด้วย `python --version` หรือ `py --version` บน Windows)
• โปรแกรมแก้ไขข้อความ เช่น VS Code

ภาพรวมการทำงาน

โปรแกรมแรก

สร้างไฟล์ `hello.py` แล้วพิมพ์โค้ดนี้

print("สวัสดี Python")

รันด้วยคำสั่ง `python hello.py` ผลลัพธ์ที่คาดหวังคือข้อความ `สวัสดี Python` บนหน้าจอ

ตัวแปรและลิสต์

name = "สมชาย"
scores = [85, 72, 45]
average = sum(scores) / len(scores)
print(name, "คะแนนเฉลี่ย", round(average, 2))

ใน Python ไม่ต้องประกาศชนิดตัวแปร ลิสต์เก็บรายการที่เปลี่ยนแปลงได้ และ `len` ให้จำนวนสมาชิก

ดิกชันนารีและเงื่อนไข

students = {"สมชาย": 85, "สมหญิง": 72, "สมศักดิ์": 45}

def grade(score):
    if score >= 80:
        return "A"
    elif score >= 70:
        return "B"
    elif score >= 50:
        return "C"
    return "F"

for name, score in students.items():
    print(name, grade(score))

ดิกชันนารีเก็บคู่ของคีย์กับค่า ฟังก์ชันใช้ `def` และการเยื้องบรรทัดเป็นตัวบอกขอบเขตของโค้ด

การอ่านและเขียนไฟล์

with open("scores.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write("สมชาย,85\nสมหญิง,72\n")

with open("scores.txt", encoding="utf-8") as f:
    for line in f:
        name, score = line.strip().split(",")
        print(name, int(score))

`with` ปิดไฟล์ให้โดยอัตโนมัติ และ `encoding="utf-8"` ทำให้ภาษาไทยอ่านเขียนได้ถูกต้อง

ข้อผิดพลาดที่มือใหม่มักเจอ

• **การเยื้องบรรทัดไม่ตรงกัน:** Python ใช้การเยื้องเป็นโครงสร้างโค้ด ควรใช้ 4 ช่องว่างเสมอ
• **ลืมเครื่องหมาย `:`:** หลังคำสั่ง `if`, `for`, `def` ต้องมี `:` เสมอ
• **ภาษาไทยเพี้ยนในไฟล์:** ใช้ `encoding="utf-8"` ทุกครั้งที่เปิดไฟล์

ขั้นต่อไป

ลองเขียนโปรแกรมคำนวณเกรดจากไฟล์ `scores.txt` แล้วบันทึกผลลงไฟล์ใหม่ จากนั้นเรียนรู้โมดูลมาตรฐาน เช่น `csv` และ `datetime`

สรุป

Python ใช้โครงสร้างที่อ่านง่าย ลิสต์และดิกชันนารีเก็บข้อมูล ฟังก์ชันจัดการงานซ้ำ และ `with open` อ่านเขียนไฟล์อย่างปลอดภัย